De Helios lenzen zijn gedurende een langere periode gemaakt in de voormalige Sovjet Unie. Niet alleen zijn er verschillende versies (grofweg Helios 44M t/m Helios 44M-7), maar ze zijn ook nog eens in verschillende fabrieken gemaakt. Door de verschillende versies in combinatie met verschillende fabrieken heeft geleid tot een flink aantal modellen. Wij hanteren alleen de modellen 44M t/m 44M-7, deze zeven modellen zijn echter onderling verdeeld over verschillende uitvoeringen. Vaak wordt de vraag gesteld, welke is dan de beste? Welke moet ik hebben? Dat is helaas niet zo simpel te beantwoorden. Doordat er zoveel varianten zijn en de bouwtijd al langere tijd geleden (ze zijn niet altijd even/netjes goed bewaard) zit er nogal wat verschil in. Twee lenzen uit dezelfde fabriek en serie kunnen daardoor een behoorlijk kwaliteits verschil hebben. Een "volgens het internet" goed model kan t.o.v. een ander model toch flink minder presteren in de praktijk, domweg omdat er minder zuinig mee omgesprongen is. Daarom keuren wij iedere lens voordat wij hem aanbieden. Is hij niet goed genoeg in onze ogen, dan komt hij niet online en gaat hij retour naar waar hij vandaan kwam. In de regel is dat de Oekraïne. Lenzen door ons aangeboden voor februari 2022 kwamen echter vaak ook uit Rusland en Belarus. 

De Helios lenzen werden gemaakt in een drietal verschillende fabrieken. Te weten KMZ, Belomo en Valdai. Alle drie plaatsten ze hun eigen logo/herkenningsteken op de lens. Dit is vrij eenvoudig te zien aan de voorzijde:

Kleine toelichting hierbij. MMZ is een afkorting van de Minsk fabriek van Belomo. In dit artikel hebben we het telkens Belomo, daar bedoelen we feitelijk de Minsk fabriek mee. In andere fabrieken van Belomo is de Helios (bijna) niet gemaakt. Overigens staat Belomo weer voor Belorussian Optical and Mechanical Association.

Overeenkomsten en verschillen.

 

Het gros van de Helios lenzen maakt gebruik van de M42 draadaansluiting. Echter er zijn ook een aantal model varianten met de M39 (of L39) aansluiting. Daarnaast zijn ze in basis voorzien van een enkele coatingslaag (single coating), hoewel latere varianten ook wel eens met meerdere lagen (multi coating) werden uitgevoerd. Deze zijn te herkennen aan de MC aanduiding op de lens. 

Helios versies:

 

Helios 44 (geen verdere toevoeging, door ons Helios 44M versie 1 genoemd)

De Helios 44 (zonder verdere toevoegingen) is vanaf 1958 geproduceerd in een aantal verschillende varianten. Men nam destijds niet de moeite om dit duidelijk te vermelden aan de buitenzijde en ze zijn dan ook alleen op uiterlijke kenmerken uit elkaar te houden. 

De eerste Helios-44 (1958) lens had een unieke bajonetvatting, een "springend" diafragma en 13 diafragmabladen. De diafragmaring was aan de achterkant van de lens geplaatst. De afwerking was van zeer hoge kwaliteit. Deze versie zien wij tegenwoordig niet. Door zijn bajonetvatting is hij ook niet erg praktisch.

De tweede Helios-44 diende als standaardlens voor Zenit-3 spiegelreflexcamera's in 1960-62. Het had al een schroefdraadvatting (echter met M39 draad). Nog steeds met 13 diafragmabladen. Af en toe komen wij deze nog wel eens tegen. 

De derde Helios-44 is een volledige herhaling van de vorige, maar het aantal diafragmabladen is aangepast in 9. Ergens in de overstap tijd van versie 2 naar versie 3 is ook de samenstelling van de coating veranderd van violet naar goudgeel. (De derde versie kent alleen de goudgeel coating.) Herkenbare factor bij deze lens is dat de lens zwart was en er chromen strepen op de scherpstelring zitten. Hij springt er duidelijk uit t.o.v. de andere versies. In de wandelgangen wordt hij daarom ook vaak de Zebra genoemd.

De lens met alleen een nummer, geen M. Deze is uitgevoerd met een  handmatige diafragmaregeling met een voorinstelring. Deze lens is de basis van de latere modellen met de toevoeging -2, -3 etc. Deze basis Helios heeft een filtermaat van 49mm. 

 

Helios 44M  (met M/A schakelaar)

Uitgevoerd met spring diafragma. De 44M heeft een M/A-diafragmaschakelaar. Door de aanwezigheid van deze schakelaar wordt hij vaak ook de automatic genoemd, hoewel er niets automatisch aan is. De Helios 44M heeft een filtermaat van 52mm. De Helios 44M lijn werd vanaf de eindjaren 80 geproduceerd door Valdai, tot die tijd was het een KMZ lens. Valdai introduceerde ook de MC Helios-44M-4, MC Helios-44M-5, MC Helios-44M-6 en MC Helios-44M-7.

 

Helios 44-2

De meest besproken versie op het internet. Deze is gemaakt in een drietal verschillende fabrieken (KMZ, Belomo en Valdai). Vanaf deze versie is hij gemaakt in een M42 vatting. De body is ook volledig zwart (geen Zebra dus). Productie is begonnen in 1967. Op de ring met de naam werd ook het serienummer vermeld. Bij deze versie is de verwarring ook echt begonnen. Werden de voorgangers nog alleen gemaakt door KMZ, nu kwamen er in de loop van tijd drie fabrieken KMZ, MMZ (Belomo) en Valdai. Alle drie gaven ze er ook hun eigen draai aan. En de verschillen werden exemplarisch ook groter. 

De KMZ productie heeft slechts 1 variant gehad. Die is simpel te herkennen aan het fabriekslogo van KMZ met de toevoeging 44-2

De Belomo productie heeft maar liefst 5 varianten. 
Variant 1: Zebra
Variant 2: Mat zwarte buitenkant met witte letters
Variant 3: Glans zwarte buitenkant met witte letters
Variant 4: Groene cijfers op de afstandschaal, gele cijfers op het diafragma
Variant 5: Totaal afwijkend design met ribbels en rode cijfers op het diafragma

De Valdai fabriek heeft 2 varianten:
Variant 1: Serie nummer staat aan de binnenzijde op de voorkant van de lens en is in witte nummers.
Variant 2: Hier staat het serienummer op de body (dus niet bij het frontelement) en is in groene cijfers.

Bouwkundig zijn alle 8 varianten van de Helios 44-2 gelijk.

 

Helios 44-3

Deze werd in de jaren 1992-1993 gemaat in Belarus, echter in een andere fabriek als de bestaande Helios 44-2 vandaar dat men deze de toevoeging "3" heeft gegeven.

 

Helios 44M-4

In de jaren 80 is de 44M-4 geintroduceerd. In dit model is de diafragma aansturing intern gewijzigd. Hierdoor werd hij ongeschikt voor een aantal Zenit camera's. (Echter geen probleem voor moderne camera's met een adapters.) De lichttransmissiecoëfficiënt voor de 44M-4 is 0,85. Vanaf de 44M-4 zien we ook de M ineens achter de 44 verschijnen. Dit  staat echter los van de oude 44M, er is geen diafragma schakelaar aanwezig op deze (en latere) lenzen. De 44M-4 werd geleverd in zowel single als multi coating. 

Helios 44M-5

 

De opvolger van de 44M-4 die eigenlijk gewoon gelijk was.... Alleen in MC uitovering. De lichttransmissiecoëfficiënt voor de 44M-5 is 0,85.

Helios 44M-6

 

De lichttransmissiecoëfficiënt voor de 44-6 is 0,90. Versie 6 (en 7) zijn dus net iets lichtsterker dan hun voorgangers. Echter het diafragma is in alle gevallen f/2. De sterkere lichtopbrengst wordt veroorzaakt door de combinatie glas en coating. 

Helios 44M-7

De Helios 44M-7 is feitelijk dezelfde als de Helios 44M-4 echter met het verschil dat deze speciaal ontworpen is voor de Zenith 7 camera (vandaar de toevoeging "7"). De lichttransmissiecoëfficiënt voor de 44M-7 is 0,90. Deze is dus hoger als de basis 44M-4. 

Bijzondere vermelding:

Er zijn nog een aantal andere Helios 44 lenzen ontwikkeld, deze moeten niet verward worden met de bovenstaande (1 t/m 7)! Dit zijn bijvoorbeeld de Helios-44D (uit 1969), welke diende als standaard objectief voor de Zenit-D-camera en had een bajonetvatting. Dit is dus geen M42 aansluiting! Naar verluidt zijn er echter slechts 63 (!) camera's met deze vatting gemaakt. De 44D lens zul je dan ook niet snel ergens tegen komen. 

Helios maakt nog veel meer lenzen allemaal met een nummer als naam. Varieerend van Helios-1 t/m Helios-123. Deze nummers staan volledig los van de brandpuntsafstand. ALs je dat in aanmerking neemt valt ineens ook de tenaamstelling van de Helios 44 op zijn plaats. Het was (waarschijnlijk) simpelweg het 44e model wat er ontworpen was destijds....

Nog een extra opmerking:

 

Er zijn ook een aantal lenzen gemaakt door Japanse fabrikanten en voorzien van het Helios-label voor export naar Groot-Brittannië en Nederland. De Helios naam was destijds niet beschermd en werden in Japan hoofdzakelijk gemaakt door Chinon. Belangrijkste modellen daarvan zijn de 28mm f2.8 en 135mm f2.8 M42  Om het nog verwarrende te maken ontwierpen ze in Japan voor de 135mm lens het optische design en lieten ze hem maken door de KMZ fabriek (waarschijnlijk vanuit kosten overweging). De KMZ fabriek bracht zelf onder de naam Jupiter ook 135mm lenzen uit zoals bijvoorbeeld de Jupiter 11 en Jupiter 37. (Er zijn er meer.)